De filter bubble en de bedreiging voor het onderwijs

Filter bubble kan leiden tot tunnelvisie

 Kennisnet besteedt in een aantal bijdragen aandacht aan de‘filter bubbel’. Een relatief nieuw fenomeen met kansen, maar ook met bedreigingen voor leren. Hoe daar mee om te gaan?

In 'De filter bubble of bonusaanbieding die je misloopt' legt Lucas Raggers uit wat de ‘filter bubble‘ is: websites en internettoepassingen verzamelen uitgebreide data over gebruikers (bijvoorbeeld het ‘klikgedrag’). Op basis hiervan ontstaat een bepaald profiel van een gebruiker. De website of internetapplicatie presenteert op basis van dit profiel ‘gepersonaliseerde’ informatie aan de gebruiker. Websites en internettoepassingen, die op deze manier werken, vormen samen de ‘filter bubble‘.

De ‘filter bubble‘ is daarmee een voorbeeld van het semantische web dat rekening houdt met de context van een individu (zoals interesse en expertise).

Dit kan erg handig zijn (filteren en focussen van grote hoeveelheden data), maar zoals Raggers terecht opmerkt: deze manier van personalisering kan ook dienen als “zelfopgelegde censuur“, en leiden tot verenging van onze blik op informatie. Een vorm van tunnelvisie, dus. Eli Pariser illustreert dit heel duidelijk. Menselijke poortwachters van informatie (zoals journalisten of docenten) worden volgens Pariser vervangen door algoritmische poortwachters, zonder ethisch kader. Volgens Pariser zouden algoritmes, die bepalen welke informatie wij te zien krijgen, niet alleen moeten kijken naar relevantie maar bijvoorbeeld ook naar wat ‘ongemakkelijk’ en uitdagend voor ons is.

In “Staan er piramides in Egypte? Over de filter bubble in het onderwijs” beschrijft Nieske Vergunst de gevolgen van de filter bubble voor het onderwijs. Zij laat zien dat leerlingen diverse zoekresultaten over Egypte vinden omdat hun ouders op een verschillende manier geïnteresseerd zijn in Egypte (de kinderen gebruiken in het voorbeeld de computers van de ouders).
Leerlingen krijgen daardoor een verschillend beeld van de wereld (in dit geval Egypte). Een probleem hierbij, schrijft Vergunst, is dat leerlingen zich hiervan niet bewust zijn. ‘Mediawijsheid’ zou leerlingen hier bewust van moeten maken. Ook zou je gebruik moeten maken van diensten die bewust geen gebruik maken van de filter bubble.

De ‘filter bubble‘ kan handig zijn bij het cureren van informatie. Tegelijkertijd moeten we ons om meerdere redenen er niet afhankelijk van maken. Tunnelvisie en het gevaar van manipulatie zijn reële risico’s, net als privacy (waar ik hier niet op ben ingegaan; de Kennisnet-bijdragen doen dat wel).

Als we daar -ook in het onderwijs- niet op een slimme manier mee om gaan dan kan de ‘filter bubble‘ wel eens een groter probleem vormen dan de ‘information overload‘.